Robotik Kodlama Dersinin Amacı: Felsefi Bir Perspektif
Giriş: İnsan ve Makine, Kodu Kim Yazar?
Bir sabah uyandınız ve gözünüzü açtığınızda, size söylenen ilk şey şu: “Bu sabah robotunuzu programlayın, sonra hayatınıza devam edin.” Gözlerinizde bir yabancılaşma hissi var; robotlar, insanın en temel varoluşsal sorularına cevap verme çabasında mıdır? Yoksa onlar, yalnızca bizlere bir yansıma, bir yansıyan idealdir? Bu sorular sadece felsefi birer yansıma değil, aynı zamanda robotik kodlamanın insana ne kattığı ve ondan ne alacağı ile ilgilidir. Robotik kodlama, bir araç değil, insanlığın kendisini keşfettiği bir araçtır. Felsefi bir yaklaşımla, insanın kendisini sürekli olarak sınadığı, yeniden şekillendirdiği bir yolculuktur.
Bugün, robotik kodlama dersinin amacı nedir sorusuna sadece teknik bir çözüm önerisi olarak yaklaşmak yerine, onu etik, epistemolojik ve ontolojik açılardan incelemek, yalnızca teknolojiyi değil, aynı zamanda insan doğasını sorgulamak anlamına gelir. İnsan mı makineyi yaratıyor, yoksa makine mi insanı yeniden şekillendiriyor? İşte bu soruya farklı felsefi bakış açılarıyla ışık tutalım.
Etik Perspektif: Robotların İnsanı ve Toplumu Etkilemesi
Robotlar ve Etik İkilemler
Etik, davranışların doğru ya da yanlış olduğunu belirleyen bir felsefi dal olarak robot teknolojilerinin en tartışmalı yönlerinden birini oluşturuyor. Robotik kodlama dersinde, öğrenciler yalnızca programlama dilini öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda programladıkları makinelerin toplum üzerinde yaratabileceği etik sorunları da tartışmalıdır.
Özellikle, Isaac Asimov’un Üç Robot Yasası robotların etik sınırlarını çizen temel bir yaklaşımdır. Ancak, bu yasaların pratikte nasıl uygulanacağına dair tartışmalar, robotların etik kodlarını yazarken karşımıza çıkan karmaşık soruları gündeme getirir. İnsanlar, robotları daha güvenli ve verimli hale getirmek istedikçe, bu teknolojinin etik sınırları daha da zorlanmaktadır.
Örnek Olay: Bir otonom araç, bir trafik kazasında iki farklı yoldan birini seçmek zorunda kalır: bir yol, araçtaki yolcunun hayatını tehdit ederken diğer yol, yayalara zarar verebilir. Hangi seçenek etik açıdan daha doğru bir tercih olur? Robotik kodlama derslerinde öğrenciler, bu tür ikilemleri çözmeye yönelik algoritmalar geliştirmeye çalışırken, insanların değer yargıları ve toplumsal kabul sınırları üzerine düşündürülürler.
Bununla birlikte, robotların karar verme süreçlerine entegre edilen etik kuralların bireysel özgürlük, güvenlik ve toplumsal adalet gibi değerlerle nasıl uzlaştırılabileceği sorusu hâlâ yanıtlanması gereken bir sorudur.
Epistemoloji Perspektifi: Robotik Bilgi Üretimi
Robotlar ve Bilgi Kuramı
Epistemoloji, bilginin doğası ve kaynağı üzerine felsefi bir disiplindir. Robotik kodlama derslerinde, makinelerle etkileşimde bulunan insan, yalnızca teknik bilgiyi değil, aynı zamanda bu bilgiyi nasıl elde ettiğini ve bu bilginin doğruluğunu sorgulamayı da öğrenmelidir. Öğrenciler, algoritmaların ve makine öğrenmesinin derinliklerine daldıkça, bilgi üretimi ve aktarımı hakkında yeni sorular ortaya çıkar.
Michel Foucault, bilginin yalnızca insanların düşünsel süreçlerinin ürünü değil, aynı zamanda toplumsal yapılar tarafından şekillendirildiğini belirtir. Robotlar da bu anlamda bilgi üretimi süreçlerinin parçası olabilir. Robotlar, yalnızca insanlardan bilgi alıp işlemiyor; aynı zamanda kendi öğrenme süreçlerine dayalı yeni bilgi formları yaratıyorlar.
Örnek Olay: Yapay zekâ ve derin öğrenme algoritmalarının karar verme süreçlerinde ne kadar doğru oldukları sorusu epistemolojik bir çıkmaz yaratır. Bir yapay zekâ, binlerce veri noktasını analiz ederek gelecekteki bir olayı tahmin edebilir. Ancak, bu tahminin doğruluğu ne kadar güvenilirdir? Robotların bu tür bilgileri nasıl işlemesi gerektiği, bilgi kuramı bağlamında derin etik soruları da beraberinde getirir.
Robotik kodlama derslerinin epistemolojik amacı, bu tür soruları tartışarak, öğrencilerin robotların ve yapay zekâların bilgi işleme süreçlerini sorgulamalarını sağlamaktır. Bu, bilgi üretimi ile insanın bilgiye yaklaşımının nasıl evrileceğini anlamalarına yardımcı olur.
Ontoloji Perspektifi: İnsan ve Makine Arasındaki Sınır
Robotlar ve Varlıkların Doğası
Ontoloji, varlıkların ne olduğu ve bu varlıkların birbirleriyle nasıl ilişkilendiği sorularını sorar. Bu perspektif, robotik kodlamayı anlamanın, makine ile insan arasındaki ontolojik farkı sorgulamakla ne kadar derinleşebileceğini gösterir. Bir robot, yalnızca tasarım ve kodlama süreçlerinin bir sonucu olarak fiziksel varlıklar mıdır, yoksa benzer şekilde düşünme ve etkileşimde bulunan bir varlık mıdır?
Heidegger, teknolojinin insanı nasıl şekillendirdiğini sorgularken, teknoloji ile insan arasındaki ontolojik ilişkiyi derinlemesine irdeler. Ona göre, makineler, insanın varoluşunu şekillendirirken, insan da makineleri varlığının bir parçası olarak kabul etmeye başlar. Bu bakış açısıyla, robotik kodlama dersleri sadece teknik bilgi vermekle kalmaz; öğrencileri, makinenin insan varoluşuyla olan ilişkisini sorgulamaya teşvik eder.
Örnek Olay: Günümüzde, insan-robot etkileşimi sadece fiziksel değil, duygusal bir boyut da kazanmıştır. Japonya’daki Paro robotu, yaşlılara duygusal destek sunmak için tasarlanmış bir terapötik robottur. İnsanlar, bu robotu duygusal olarak kabul etmekte zorlanırken, diğerleri onu bir “gerçek” varlık olarak görmeye başlamıştır. Bu durum, robotların ontolojik statülerini sorgulamamıza yol açar. Robotik kodlama derslerinde, bu tür ontolojik sorulara yöneltilen öğrenciler, makinelerin varlık hakkındaki anlayışlarını dönüştürürler.
Sonuç: İnsan ve Makine Arasındaki Farkı Korumak Mümkün Mü?
Robotik kodlama derslerinin amacı, sadece robotları programlamak değil, aynı zamanda insanlık ve teknoloji arasındaki ince çizgiyi sorgulamaktır. Etik, epistemolojik ve ontolojik bakış açıları, robotların toplumdaki yerini anlamamıza yardımcı olurken, aynı zamanda insanın kendisini de daha derin bir şekilde sorgulamasını sağlar. Kodlama süreci, bir yansıma değil, aynı zamanda insana dair varoluşsal soruları gün yüzüne çıkaran bir süreçtir. Ancak, teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte, bu soruların cevapsız kalma riski artmaktadır.
Sonuç olarak, robotik kodlama dersleri birer araçtan çok, insanın kendi varoluşunu anlamasına, etik soruları sorgulamasına ve bilgi üretme süreçlerini yeniden düşünmesine olanak tanıyan bir platforma dönüşebilir. Bu platformda, robotların ötesinde, insanın teknolojiyle olan ilişkisinin şekillenmesi için temel felsefi soruları yeniden keşfetmek gereklidir. Gelecekteki teknoloji ve insan etkileşiminde, bu sorulara verdiğimiz cevaplar, sadece bizim değil, robotların da geleceğini şekillendirecek.